Verrassend snelle positieve effecten van verbeterde hydrologie Wijnjeterper Schar

Netwerk van natuur professionals gaat samenwerken aan een groener Nederland. Buro Bakker onderdeel van Natuurpro
4 juni 2018
ATKB en Buro Bakker bundelen de krachten
14 september 2018

In verband met de door de provincie Fryslân uitgevoerde omvorming van de N381 tussen Drachten en de Drentse grens is in 2012 besloten dat maatregelen getroffen moesten worden om de hydrologie van het Wijnjeterper Schar te verbeteren. De maatregelen bestonden uit het saneren van de Nije Heawei en het dempen van de bermsloten. Hiermee werd beoogd om de grote negatieve effecten van de bermsloten van de Nije Heawei op de waterhuishouding in het Natura 2000-gebied op te heffen. Het saneren van de weg en de bermsloten zou gunstig zijn voor de soortenrijke blauwgraslanden, die afhankelijk zijn van basenrijk grondwater en gevoelig zijn voor verdroging.

Monitoring vanaf 2013

Voorwaarde in de vergunning voor de N381 was om de effecten van de sanering te monitoren. Deze monitoring wordt door Buro Bakker uitgevoerd en is gestart ruim voordat de sanering van de Nije Heawei plaatsvond. Er zijn vijf peilbuizen langs de weg geplaatst tot op de keileemlaag. Vier van de vijf peilbuizen staan in voormalige landbouwpercelen waar sinds 2008 een verschralingsbeheer wordt gevoerd. De peilbuizen worden sinds 2013 twee keer per maand opgenomen. Elke twee jaar is er daarnaast rond de peilbuizen een vegetatieopname gemaakt om te kijken of er zich veranderingen in de vegetatie voordoen die te relateren zijn aan de wijzigingen in de grondwaterstand.

De Nije Heawei en een van de peilbuizen in het schraalland (rechts). April 2015

Sanering in 2016, en daarna…

In november 2016 is de Nije Heawei gesaneerd en zijn de bermsloten gedempt. Al snel deden zich verandering in het terrein voor. Op de gesaneerde weg kwamen plasjes te staan met een ijzerfilmpje en roestverschijnselen, duidend op kwel. Een eerste bevestiging dat het gebied weer meer door kwel gevoed werd. Uit de peilbuismetingen bleek verder dat het regen- en grondwater langer in het gebied wordt vastgehouden en dat er na de sanering minder regenwater nodig is voor een hoog grondwaterpeil.

De gesaneerde weg (links), het schraalland met peilbuizen en de slenk die overtollig water afvoert. Maart 2017

Watersnip in eerste voorjaar na sanering!

Eén van de grotere verrassingen in het voorjaar van 2017 was de vestiging van een paartje watersnip in het gebied naast de voormalige weg. De watersnip is een typische soort voor het habitattype Blauwgrasland, een SNL-doelsoort voor het daar geldende beheertype N10.02 Vochtig schraalland en staat bovendien als Bedreigd op de Rode lijst. De soort is daarmee een belangrijke graadmeter voor de kwaliteit van dit gebied. Die zou hier vast niet succesvol tot broeden zijn gekomen zonder de toegenomen rust in het gebied. Ook in 2018 is de baltsroep van deze soort hier weer gehoord. Een mooi resultaat waaruit de positieve effecten van de sanering van de Nije Heawei in het veld terug te zien zijn.

Beoogde vegetatieontwikkeling versnelt ná de sanering

De vegetatie rond de peilbuizen is opgenomen in 2013, 2015 en 2017. In het schraalland rond de peilbuis die het dichtst bij de weg staat werden in 2013 en 2015 ongeveer 37 soorten planten en mossen vastgesteld, zonder noemenswaardige ontwikkelingen op soortniveau.

In het eerste (!) jaar na de sanering (2017) werden maar liefst 46 soorten gevonden, een ongekend hoog aantal! Opvallend was de toename van brede orchis en kleine ratelaar en het verschijnen van dwergzegge, waterkruiskruid en gevleugeld hertshooi. Dit zijn alle soorten van een schraal, gebufferd en permanent vochtig milieu. Ook de schraallandsoorten blauwe zegge, sterzegge en geelgroene zegge namen licht toe.

Een jaar later troffen we hier bovendien maar liefst 28 bloeistengels van blonde zegge aan! Dit is een typische soort voor het habitattype Blauwgrasland, die als Bedreigd op de Rode lijst staat. Ook troffen we een exemplaar van de kruising van deze soort met geelgroene zegge (Carex x fulva) en vonden we de kruising tussen geelgroene en dwergzegge. In oppervlakte beslaan deze soorten ongeveer een kwart van de PQ. Daarnaast werd duidelijk dat brede orchis en waterkruiskruid in en rond de PQ nog steeds algemeen zijn en dat vooral de laatste sterk is toegenomen.

Hiermee komen de ambities tot de ontwikkeling van het soortenrijke blauwe grasland steeds dichter bij de werkelijke resultaten in het veld.

Blonde zegge, grote ratelaar en brede orchis in het Wijnjeterper Schar. Juni 2017

Conclusie: snelle gewenste ontwikkelingen dankzij succesvolle hydrologische maatregel

Dankzij de monitoring vanaf 2013 is het duidelijk dat de sanering van de Nije Heawei inderdaad heeft geleid tot de positieve effecten die bij de vergunning werden verwacht. Dat blonde zegge binnen anderhalf jaar na de sanering en tien jaar na het afplaggen van de landbouwgrond al op deze locatie verwelkomd kon worden is boven verwachting en dit vormt de tot nu toe groots(t)e verrassing!